Tactical Breathing, Body and Situational Awareness training voor de vrijwillige brandweer van Tobatí, Paraguay

Reizen

Vorig jaar bezocht ik Paraguay voor het eerst, huurde ik een auto en bezocht ik Filadelfia, het hart van de Duitse Mennonieten-gemeenschap in de Chaco, op de grens met Bolivia en Brazilië. Een uitgestrekt gebied met grote veeteeltbedrijven, die door Mennonieten efficiënt geleid worden. In de zomer is het er maanden achtereen verschroeiend heet, daar moet je tegen kunnen. Diep in de Chaco leven her en der indianenstammen, die niets met de moderne wereld te maken willen hebben. Hun voorouderlijke grond is afgenomen en ze worden bedreigd met extinctie, dat heeft veel kwaad bloed gezet.

In het verleden ben ik ook in Peru (Lima, Cuzco, de Andes, Machu Picchu) en Paaseiland (Chili) geweest.
Reizen met lokaal vervoer bleek vaak Russisch roulette.
Het was een kwestie van geluk als je in een lijnbus stapte of je je per lokale ‘taxi’ verplaatste en zonder kleerscheuren je bestemming bereikte. 
De omstandigheden in Paraguay zijn nochtans beter. 
Nieuwe wegen worden aangelegd, vooral rond Asunción. 
Het blijft opletten. Overal bevinden zich diepe gaten in het wegdek, verkeren auto’s in slechte staat, zijn er chauffeurs die zonder licht en met doodsverachting rijden, lui die tegen het verkeer inrijden, volk dat kris kras oversteekt zonder op of om te kijken, koeien die langs de weg grazen. Vangrails ontbreken, evenals verlichting langs de doorgaande wegen.

Agenten kunnen je staande houden, zeker wanneer ze je op te hard rijden menen te betrappen, als je dat al zou willen.
Dan is het een hoge boete krijgen of die ter plekke contant betalen aan de functionaris.
Er gelden andere regels, of ze ontbreken, niks is vanzelfsprekend.
Het aantal verkeersslachtoffers zal ongetwijfeld hoog zijn, al heb ik daar geen gegevens van.
Wel heb ik recent een aantal ernstige ongevallen gezien, waarbij motorrijders en automobilisten betrokken waren.
Dan mag je hopen dat er communicatie mogelijk is en dat er hulpdiensten, voorzover aanwezig, gealarmeerd kunnen worden via een meldkamer.

Sociaal-economische situatie

Veel Paraguayanen voeren een strijd om het bestaan.
Mensen verdienen weinig tot niets, de staat is minimaal en dat betekent dat je alles zelf moet regelen.
Er bestaat geen vangnet vanuit de overheid.
Als je in Paraguay ziek of gehandicapt bent, geen inkomen hebt, dan ben je volledig op je familie en vrienden, of totaal op jezelf aangewezen.
Ik geef het je te doen. Dat zijn geen grappen.
In Paraguay vervult de kerk vanoudsher een grote rol in het lenigen van de ergste nood, voorzover de financiële mogelijkheden dat toelaten.
Vorig jaar vroeg ik me al af waar de invaliden zijn, die zie je nauwelijks omdat er geen intacte straten zijn, noch voetpaden, in de betere buurten zie je die soms wel.
Mensen met krukken of in rolstoelen maken geen kans om zich veilig over straat te verplaatsen.
Soms zie je een ernstig gehandicapte op de rug van iemand gedragen worden en al bedelend langs rijen auto's hopen ze op een aalmoes.
De tegenstellingen tussen arm en rijk zijn groot. 
Op mijn netvlies gebrand zie ik een haveloze man voor me die naast het WTC, in het zakencentrum van Asunción, gezeten op een kleedje op de grond, wanhopig een paar zakjes met zonnebloempitten probeerde te slijten. 

Geo-politieke situatie

Paraguay is lid van de Mercosur, een economisch samenwerkingsverband met Brazilië, Argentinië en Uruguay.
Sind februari 1989 is Paraguay een democratie na de dictatuur van generaal Alfredo Stroessner, die vijfendertig jaar aan de macht was.
Het land verwelkomt sinds een aantal jaren een groot aantal Nederlanders en Vlamingen die een nieuwe toekomst willen opbouwen.
Steeds meer welvarende Europeanen vestigen zich hier, omdat ondernemen in de EU onmogelijk gemaakt wordt en de belastingdruk de spuigaten uitloopt.
Bovendien is de kans op een totale oorlog tegen Rusland zeer reëel aanwezig. 

Inmiddels hebben ook grote Amerikaanse Big tech-bedrijven via het Taiwan-pact Paraguay gevonden en vestigen zij zich in dit nog vrijwel onontgonnen land met hun datacentra. Paraguay gebruikt zijn opgewekte stroom nabij de watervallen en waterkrachtcentrale van Yguazú om BTC te minen en om de Amerikaanse AI-industrie te faciliteren.
Een van de grootste projecten is X8 Cloud Inc. De komende dertig jaar zal 10 tot 50 miljard dollar geïnvesteerd worden om het grootste kunstmatige AI-datacenter van het zuidelijk halfrond aan te leggen. 
Tevens wordt de Corredor Bioceánico aangelegd, een snelweg, die de Atlantische Oceaan met de Pacific zal verbinden via Brazilië, Paraguay, Chili en Argentinië.
Volgens Mennonieten die ik vorig jaar in de Chaco sprak, zal hun gebied daarmee blootgesteld worden aan de illegale doorvoer van drugs, wapens en mensen en alle ellende die daaraan meekomt.
Deze snelweg wordt gefinancierd door de Inter-Amerikaanse Ontwikkelingsbank (IDB), de Latijns-Amerikaanse ontwikkelingsbank Fonplata en de overheid van Paraguay.
In het grensgebied van de Chaco met Paraguay, Bolivia en Brazilië bezitten de Amerikanen de basis Mariscal Estigarriba, officieel het Dr. Luis María Argaña International Airport, met een landingsbaan die groter is dan die van de internationale luchthaven in de hoofdstad Asunción.
De baan is hiermee geschikt voor de grootste Amerikaanse transportvliegtuigen en de basis kan duizenden Amerikaanse troepen huisvesten.
Hoewel Paraguay ver verwijderd ligt van vele conflictzones, vestigt de internationale macht zich er zonder er veel ruchtbaarheid aan te geven.

Guarani

Zoals gezegd, niet alles is pais en vree. Indianenstammen als de Avá Guarani en de Avá Guarani Paranaense zijn tussen 1975 en 1982 op grote schaal van hun inheemse leefgebieden verdreven door de bouw van twee grote waterkrachtcentrales. 
Daardoor zijn stuwmeren op de grens met Brazilië en Argentinië ontstaan.
Er is geen enkele compensatie of schadevergoeding betaald.
Die stammen zijn noodgedwongen over alle windstreken verspreid en overleven ternauwernood.
Een indiaan uit de Aché-gemeenschap, die op de grens met Brazilië leeft, vertelde mij dat ze een groot gebrek aan kleding hebben, ze zouden enorm geholpen zijn met tweedehandskleding. Hij vroeg me of ik daarin kan voorzien.
De Aché-indianen maken werkelijk schitterende, inheemse kunst, uit cederhout snijden ze wilde dieren, zoals: armadillo's, poema's en miereneters, die ze verkopen op markten.
Op die manier houden ze hun cultuur en tradities levend en verwerven ze inkomsten. 

EPP

Vorig jaar zag ik op de weg terug uit Filadelfia over de 9, voorbij Concepción richting Nueva Germania grote billboards langs de weg waarop foto’s getoond werden van gezochte communistische EPP-terroristen (Ejército del Pueblo Paraguayo), gelieerd aan de Colombiaanse FARC.
De leden van die organisatie ontvoerden ondermeer de dochter van de voormalige president van Paraguay, Raúl Cubas Grau, op 21 september 2004.
Het stoffelijk overschot van de 31-jarige Cecilia Cubas werd na betaling van USD 800.000 op 16 februari 2005 gevonden in een huis in de wijk Ñemby.
Zij was gemarteld en levend begraven.

Veiligheid

Op reis door Paraguay voel ik me relatief veilig, dat laat onverlet dat je te allen tijde alert moet zijn.
Aan de noordwest rand van Asunción, langs de Rio Paraguay, liggen de favela’s, buurten waar je als 'gringo' of 'extranjero' weg moet blijven. Die zijn te gevaarlijk.
Ook in het moderne zakencentrum bij de shopping mall del Sol en het WTC lopen veel zwaar bewapende beveiligingsbeambten rond.
Over de parkeerplaats wandelend naar de hoofdingang ontwaarde ik een beveiliger die een shotgun nonchalant over zijn schouder liet hangen.
Verder heeft iedere bewaker daar een groot kaliber handvuurwapen aan zijn heup.
Dat zegt genoeg.
In de betere buurten zijn zwaar bewapende beveiligers aangesteld, de villa's omringd door metershoge hekwerken met vlijmscherp prikkeldraad en camera's.
In Filadelfia zag ik vorig najaar bij een pompstation eenzelfde tafereel. Buiten voor de deur een bewaker met een shotgun in de aanslag.
Pompstations fungeren als geldwisselkantoren waar veeboeren hun zaken afhandelen, en zijn daarom ook gewilde doelwitten van bendes, die vanuit Brazilië hit and run acties organiseren, vertelden lokale bewoners me.

Tobatí

Mijn goede vriend Matías toont mij Paraguay zoals het is.
Zonder opsmuk.
De Paraguayanen die ik ontmoet heb, zijn vriendelijk en gastvrij van aard.
Zij weten dat uitersten het leven bepalen: geluk, verdriet, geboorte en dood, het bestaat allemaal naast elkaar. 
Als je niks hebt in een land van extremen, en je wordt (plots) ernstig ziek, ga je dood.

Voor mijn reis naar het zuiden bezochten Matías, Eliane (een goede vriendin) en ik Tobatí, zijn geboortedorp.
Matías stelde mij voor aan zijn ouders en grootvader.
Zijn vader Tony, broer en zus zijn lid van de vrijwillige brandweer van Tobati.
Bij de brandweer is Tony verantwoordelijk voor de logistiek en werkt hij nauw samen met de operationele commandant, de vrouwelijke kapitein Teresita.
Een krachtdadige vrouw die beslist en resoluut overkomt.
Zijn vader is priester in de lokale gemeenschap, waarbij hij de doop afneemt, bruiloften, begrafenissen leidt en begeleidt hij de collega's die ingrijpende situaties meegemaakt hebben.
Als beeldend kunstenaar werkt hij met hout, hij maakt prachtige religieuze beelden, die alom gewaardeerd worden.
Tony leidde mij rond in zijn werkplaats die vol stond met houten beeldjes en gereedschappen, zijn heiligdom.
Het gesprek kwam op de brandweer en ik vroeg hem naar zijn rol en ervaringen bij de brandweer.
Matías wist niet dat ik brandweerman was geweest in mijn geboorteplaats Rotterdam, alleen dat ik trainingen gaf aan brandweerpersoneel.
Tony was ook aangenaam verrast toen hij dat hoorde 'a brother in arms'!
Toeval bestaat (niet), het is wat je toe-valt en dat bleek eens te meer.
Van 2014 tot en met 2025 heb ik ruim duizend Nederlandse en Vlaamse (H)OvD’en, brandweerduikteams, manschappen, CoPi- en management teams brandweer, medisch personeel en militairen getraind in Tactical Breathing en recent nog een groep TCO’ers (Team Collegiale Opvang) van de politie-eenheid Rotterdam-Zuid.
In het voorjaar van 2004 trainde ik lokale bushwomen in de Kalahari woestijn in Botswana in acute medische eerste hulpverlening, met behulp van een tolk die mijn Engels vertaalde naar hun lokale klik taal. En zo werk ik al decennia en elke situatie is altijd nieuw.
Wat een 'toeval' dat ik nu ook hier in Paraguay vanuit mijn vakgebied een bijdrag zal kunnen leveren.
Tony en ik zullen bespreken waar de behoeften liggen.

Brandweer

De vrijwillige brandweer van Tobatí werd opgericht in 2003 door een groep lokale inwoners.
Het startte vanuit het huis van één van de initiatiefnemers, in later jaren vonden ze onderdak in het politiebureau en werden ze in politievoertuigen naar ongevalssituaties gebracht om daar hun levensreddende werk te verrichten.

In augustus 2004 werden 13 brandweerlieden officieel aangesteld als vrijwilligers.
Het bleek gelijk hun vuurdoop.
Op zondag 1 augustus verleende Tony en zijn collega's als overhaast beëdigde brandweermensen hulp bij een verwoestende brand in het winkelcentrum Ycuá Bolaños, gelegen in de wijk Trinidad aan de rand van Asunción, waar vierhonderdvierentwintig (424) mensen om het leven kwamen en vierhonderdvijftig (450) mensen (zwaar) gewond raakten.
Die gebeurtenis staat letterlijk op zijn netvlies gebrand.

Hun brandweerpost hebben ze in 2013 zelf gebouwd, op een aangekocht stuk land en met het materiaal dat door donaties is gefinancierd. Beetje bij beetje bouwen ze op.
De vrijwillige brandweer ontvangt geen enkele overheidssteun, alle vrijwilligers werken honderd procent onbezoldigd, ze zijn niet verzekerd tegen ziekte of letsel, hun materiaal moeten ze zelf bij elkaar zien te krijgen door donaties, ook het onderhoud en de brandstof voor hun Unimog (geschonken door de Madrileense brandweer), hun Toyota landcruiser (overgenomen van een andere brandweerkazerne) en nog een derde voertuig, moeten zij zelf zien te bekostigen.
Langs de doorgaande, drukke wegen in de steden, zie je brandweerlieden vaak collecteren om zodoende hun post en inzetbaarheid te kunnen financieren.
Iedere brandweerman of -vrouw geef ik als het even kan wat geld.

Tony begon in Tobatí met een klassieke Volkswagen Transporter T1, van de hand gedaan, inmiddels dienst doende als rijdende barista.
De post heeft twintig actieve vrijwilligers, waarvan een groot aantal vrouwen deel uitmaken van de ploeg.
Hun werkgebied omvat Tobatí en het omringende landelijke gebied van de Cordillera met ruim 30.000 inwoners.

Materieel

Het materiaal waar ze mee werken is volstrekt onvoldoende.
Ze hebben nauwelijks een volwaardige eerste hulpkit, één tourniquet heb ik geteld, één van mij heb ik er achter gelaten, een paar versleten nekkragen, een paar spalken, die al vaak gebruikt zijn. Een paar bussen ontsmettingsmiddel en dat is het wel zo’n beetje qua eerste hulp materiaal.
Hun beroete brandweerhelmen zijn Amerikaans van oorsprong, hun blusjassen idem.
Slechts een paar flessen ademlucht en dito gelaatsmaskers hebben ze tot hun beschikking.
Nadat de ademlucht verbruikt is, is er geen nieuwe aanvoer.
Die moeten zij in Asunción halen, dat kost veel tijd en geld (brandstof).
Geld voor een eigen ademlucht- en onderhoudswerkplaats is er niet.
Mijn haren rezen te berge bij het horen van deze omstandigheden.
Bij het afscheid spraken Tony en ik allebei uit dat ik zou terugkeren om een bijdrage te leveren aan de weerbaarheid van deze brandweervrijwilligers. Niet volgend jaar, maar nog deze reis bedacht ik me.

Hulpverlening

Met hun Unimog/Mercedes truck rijden ze naar brandmeldingen en ongevallen.
Veelvoorkomend zijn natuurbranden, vanwege de droogte en het platbranden van arealen bos.
Lokaal wordt er veel bos gekapt voor de traditionele steenbakkerijen.
Ontbossing is een probleem.
Voor het herplanten van jonge boompjes hebben zij geen geld en tijd.
Zij produceren bakstenen voor de huizenbouw.
Veelvuldig rukt de brandweer uit voor verkeersongevallen.
De pick up Toyota landcruiser wordt gebruikt voor natuur brandbestrijding, het vervoer van gewonden en zieken naar lokale medische faciliteiten.
De watervoorziening in een droog gebied is per definitie complex.
Er zijn enkele brandkranen in Tobatí waar zij eventueel gebruik van kunnen maken.
In het vrije veld werken zij samen met de lokale boeren om op bepaalde punten een watervoorraad aan te leggen waar zij uit kunnen putten in het geval van een natuurbrand.

Moreel

Het moreel van deze brandweermensen is hoog en hun werkhouding uiterst professioneel en toegewijd.
Mijnsinziens een voorbeeld voor velen.
Wat zij structureel tekort komen aan materieel, ondervangen zij door hun grenzeloze vermogen om te improviseren en pas te stoppen als het probleem opgelost is.
Betere brandweermensen kun je je niet wensen.

Training

Terwijl ik in Terra del Fuego rondreisde, hield ik contact met Matías en bespraken we m'n voorstel om een training te organiseren voor deze mannen en vrouwen uit Tobatí.
Dat was snel geregeld.
Na mijn reis door Patagonië vloog ik donderdagavond 28 augustus met het vliegtuig vanuit Ushuaia via Buenos Aires terug naar Asunción waar ik op zaterdagochtend landde. Die dag bereidde ik tot in de kleine uurtjes mijn training voor.

Zondagochtend vroeg haalden Matías en Eliane mij af samen met Furiosa, een jonge furie! Een prachthond.
Eliane werkt als een professionele tolk Spaans - Engels en had speciaal vrijgenomen van haar werk om dit te kunnen doen.
Matías is een ervaren filmmaker en had zijn camera bij zich.

Rond acht uur arriveerden we en werden we hartelijk ontvangen door Tony en Alex, een reus van een brandweerman.
Omdat het kort dag was kon niet iedereen erbij zijn vanwege rooster technische verplichtingen.
Er was ook een officier van het district aanwezig, die heel enthousiast bleek.
Vrijgeroosterd was niemand, als ze een oproep zouden krijgen van de meldkamer, zouden ze onmiddellijk uitrukken.

Improvisatie

Roeien met de riemen die ik heb, doe ik graag en het liefst niet anders.
Een paar grote vellen papier, stiften, papieren rietjes en mijn noodkaart had ik tot mijn beschikking.
De training uitgeschreven en als draaiboek vooraf gedeeld met Eliane en Matías.
De groep bestond uit vijftien mannen en vrouwen.
De training in Tactical Breathing, Body and Situational Awareness was volstrekt nieuw voor hen. 

Elementaire overleving

De taak van de brandweer is primair het redden van mens en dier, vaak voordat andere hulpdiensten ter plaatse zijn.
Iedere brandweervrijwilliger krijgt een basis-opleiding in protocollaire eerste hulpverlening en brandbestrijding en ze oefenen wekelijks om hun vaardigheden op peil te houden en te verbeteren.
Nieuwe kennis en informatie wordt gretig geabsorbeerd.
Desalniettemin ontbreekt het hun zoals gezegd aan de meest elementaire middelen om hun werk veilig en adequaat te kunnen uitvoeren.
Dat heeft onmiddelijk zijn weerslag op de kwaliteit van de hulpverlening en de kans op overleving voor iedere persoon die bekneld raakt bij een auto-ongeval en/of plots onwel wordt als gevolg van een acuut presenterend ziektebeeld.
Of je nou vermogend bent of niet, doet er in dat geval weinig tot niets toe. Geld gaat je niet redden als je in een levensbedreigende situatie verkeert.
Kan de noodzakelijke hulp gealarmeerd worden, zijn de brandweermensen bekwaam om in complexe situaties de juiste hulp toe te passen, hoe is het spoedtransport georganiseerd, wat is de aanrijtijd, de afstand tot het incident en heeft de dichtstbijzijnde medische faciliteit de beschikking over goed opgeleid medisch personeel en moderne apparatuur om hoogwaardige, langdurige en intensieve zorg te verlenen? 
Iedere Nederlander, Vlaming, Europeaan die zijn heil zoekt in Paraguay moet zich terdege bewust zijn dat hij en zijn familie te maken kunnen krijgen met een noodsituatie, dus het pro-actief ondersteunen van de lokale brandweervrijwilligers is van existentieel belang. 

Mijn aanpak en werkwijze vielen in goede aarde, mede dankzij de ondersteuning van Eliane en Matías.
Het enthousiasme en de betrokkenheid van de brandweervrijwilligers maakte de training uiterst waardevol.
Hun eigen veiligheid en die van hun collega’s is top prioriteit.

Ook de manier waarop zij in paniek en angst verkerende slachtoffers kunnen geruststellen is van groot belang.
Zij zijn letterlijk de belangrijkste strohalm van de zwaargewonde slachtoffers en acuut zieke patiënten waar zij medische hulp aan verlenen.
Hoe zorg je dat je ondanks de stress optimaal blijft functioneren?
Het belang van collegiale opvang is om uitval te voorkomen, EN herstel en heling na schokkende gebeurtenissen te bespoedigen.

Recent ontmoette ik een jonge Paraguyaanse kinderarts die op de SEH van een ziekenhuis in Asunción werkt, een vriendin van Eliane.
Zij vertelde me dat er nooit rust- of hersteltijd is. Er is geen buddy systeem.
Je moet het maar zelf uitzoeken als een kindje onder je handen doodgaat en je als arts het zoveelste slecht nieuws gesprek moet voeren met ouders. Dat is geen sinecure.

Omdat we later startten, eindigde ik rond 13.00.
De moeder van Matías bereidde de Asado (BBQ) voor en wij namen plaats aan twee aaneen geschoven tafels met een geel kleed, feestelijk gedekt en we deden ons na een dankgebed tegoed aan de kip met rijst en groente.
Na afloop vertrok de ploeg naar de begrafenis van het veertienjarige zusje van een van de nieuwe vrijwilligers, ze stierf de dag ervoor plots aan meningitis (hersenvliesontsteking), wegens gebrek aan medische zorg. Tony schudde zijn hoofd en keek me indringend aan. Dat is het leven hier.

Inzet

Hun inzet is voor mij alleszeggend.
Ik ben dankbaar dat ik met deze mensen, die in de loopgraven van de maatschappij staan, mijn expertise heb mogen delen.
De waardering was groot, ik ben onmiddelijk uitgenodigd om volgend jaar meer trainingen te geven, ook binnen het district.
Als geroepen kom ik.

Bijdragen

Diegenen die na het lezen van deze blog een financiële bijdrage willen leveren aan de vrijwillige brandweer van Tobatí kunnen contact met mij opnemen.

Prioriteiten:

1. PPE's (Personal Protective Equipment): uitrukkleding, broeken en jassen, helmen, handschoenen en brandweerlaarzen en ademluchtapparatuur
2. Communicatiemiddelen: porto's. Momenteel gebruiken ze hun mobiele telefoons, omdat er slecht/geen bereik is in de buitengebieden werkt dat niet
3. Hogedrukcompressoren (vulbord) op de post om tijdens/na een inzet de flessen onmiddelijk te kunnen vullen met ademlucht
4. Technisch en hydraulisch redgereedschap
5. Medische eerste hulp kits

Binnenkort start ik een crowdfund actie om daarin te kunnen voorzien, op m'n site zal ik de informatie weergeven.
Alle ondersteuning is welkom.

Christo